Atak paniki – objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie (cz.I)

Atak paniki – kiedy organizm włącza alarm, choć nie jesteśmy w niebezpieczeństwie

Dlaczego serce nagle zaczyna bić szybciej, pojawia się duszność i przerażające poczucie utraty kontroli? Co dzieje się w naszym organizmie podczas ataku paniki i dlaczego czasami zaczynamy bać się samego lęku?

Atak paniki to doświadczenie, które potrafi naprawdę przestraszyć. Szczególnie wtedy, gdy pojawia się po raz pierwszy i zupełnie nie wiemy, co dzieje się z naszym ciałem.

Wyobraź sobie sytuację, w której nagle zaczynasz odczuwać silne bicie serca, ucisk w klatce piersiowej, trudności ze złapaniem oddechu albo zawroty głowy. Możesz mieć wrażenie, że zaraz zemdlejesz, stracisz kontrolę nad sobą, a nawet umrzesz. Wszystko wydaje się dziać bardzo szybko, a im bardziej próbujesz zrozumieć, co się dzieje, tym większy lęk możesz odczuwać – tak właśnie może wyglądać atak paniki.

Dla osoby, która go doświadcza, jest to często jedno z najbardziej przerażających przeżyć. Choć objawy mogą wynikać z reakcji lękowej, są rzeczywiste, intensywne i niekiedy trudne do odróżnienia od objawów problemów zdrowotnych.

Zrozumienie mechanizmu paniki może być pierwszym krokiem do zmniejszenia lęku przed kolejnym atakiem.

Ale czym właściwie jest atak paniki?

Najprościej mówiąc, jest to nagła, bardzo intensywna reakcja lękowa, podczas której nasz organizm przechodzi w stan silnego pobudzenia. Serce zaczyna bić szybciej, oddech się zmienia, mięśnie się napinają, a ciało zachowuje się tak, jakby znajdowało się w niebezpieczeństwie.

Co ciekawe, wcale nie musi istnieć żadne realne zagrożenie. Atak paniki może pojawić się nagle, pozornie „nie wiadomo skąd”. Możemy spokojnie siedzieć w domu, jechać autobusem, robić zakupy, prowadzić samochód czy odpoczywać, a mimo to nagle poczuć, że dzieje się z nami coś niepokojącego.

Czasami jednak jesteśmy w stanie zauważyć, co wywołało taką reakcję. Może to być konkretna sytuacja, której się obawiamy, na przykład przebywanie w tłumie, zamkniętym pomieszczeniu czy konieczność wystąpienia przed innymi ludźmi. Co więcej, nie zawsze musimy rzeczywiście znaleźć się w takiej sytuacji. Niekiedy wystarczy sama myśl o niej, aby organizm zaczął reagować lękiem.

Do charakterystycznych objawów należą:

  • przyspieszone bicie serca lub kołatanie serca,

  • uczucie duszności albo dławienia się,

  • ucisk lub ból w klatce piersiowej,

  • zawroty głowy i poczucie osłabienia,

  • drżenie ciała, pocenie się, dreszcze lub uderzenia gorąca,

  • nudności i dyskomfort w jamie brzusznej,

  • mrowienie lub drętwienie kończyn,

  • poczucie nierealności otoczenia,

  • wrażenie oddzielenia od własnego ciała,

  • silny strach przed śmiercią, utratą kontroli lub „zwariowaniem”.

Nie każda osoba doświadcza wszystkich tych objawów. U niektórych dominują doznania fizyczne, u innych najbardziej dokuczliwy jest intensywny strach.

Warto zrozumieć jedną rzecz: objawy napadu paniki są rzeczywiste. To nie jest wymyślanie sobie dolegliwości ani przesadzanie. Osoba doświadczająca ataku paniki naprawdę może odczuwać duszność, kołatanie serca, drżenie ciała, nadmierną potliwość, dreszcze, uderzenia gorąca czy mrowienie rąk i stóp.

Mogą pojawić się również bardziej niepokojące odczucia, takie jak wrażenie, że otoczenie stało się dziwne lub nierealne, silna potrzeba ucieczki, obawa przed utratą kontroli nad własnym zachowaniem albo przekonanie, że za chwilę wydarzy się coś strasznego.

I właśnie dlatego ataki paniki bywają tak trudnym doświadczeniem. Nie chodzi wyłącznie o sam lęk, ale również o to, jak intensywnie reaguje nasze ciało i jak interpretujemy pojawiające się w nim sygnały.

Ważne jest również rozróżnienie dwóch pojęć: ataki paniki i zaburzenia lękowe.

Pojedynczy atak paniki nie oznacza, że ktoś cierpi na zaburzenie psychiczne. Ataki mogą pojawiać się w przebiegu różnych trudności psychologicznych, a czasami występują sporadycznie.

O zaburzeniu lękowym mówimy natomiast wtedy, gdy pojawiają się nawracające, nieoczekiwane ataki paniki, a przynajmniej po jednym z nich przez miesiąc lub dłużej utrzymuje się silna obawa przed kolejnymi atakami lub ich konsekwencjami albo dochodzi do istotnej zmiany zachowania związanej z atakami. Rozpoznanie wymaga także wykluczenia innych przyczyn objawów.

Ważne: Nie należy automatycznie uznawać kołatania serca, bólu w klatce piersiowej czy duszności za atak paniki. Podobne objawy mogą występować w chorobach somatycznych. Nowe lub nietypowe dolegliwości warto skonsultować z lekarzem, a w przypadku silnego bólu w klatce piersiowej, poważnych trudności z oddychaniem, omdlenia lub innych objawów alarmowych należy pilnie szukać pomocy medycznej.

Czy każdy taki objaw oznacza atak paniki?

Niekoniecznie. I jest to kwestia, na którą zawsze warto zwrócić uwagę, ponieważ zanim uznamy, że pojawiające się dolegliwości są związane z atakami paniki, ważne jest przyjrzenie się ogólnemu stanowi zdrowia. Podobne objawy mogą bowiem występować również w przebiegu różnych problemów zdrowotnych, między innymi kardiologicznych czy endokrynologicznych.

Dlatego podczas pierwszej rozmowy staram się zebrać możliwie dokładny wywiad. Pytam o to, jak wyglądają napady, kiedy się pojawiają, jak długo trwają, czy występują w konkretnych sytuacjach, a także o przyjmowane leki, używki i substancje psychoaktywne. Ważne są dla mnie również informacje o stanie zdrowia i ostatnio wykonywanych badaniach.

W zależności od objawów i historii zdrowotnej lekarz może zalecić między innymi morfologię krwi, oznaczenie TSH, a w uzasadnionych przypadkach także fT3 i fT4, EKG czy badanie Holterem.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba doświadczająca ataków paniki musi wykonać wszystkie te badania. Chodzi przede wszystkim o to, aby nie przypisywać automatycznie wszystkich dolegliwości lękowi i nie przeoczyć innych możliwych przyczyn i szczególnie nowe lub nasilone objawy, takie jak silny ucisk w klatce piersiowej, znaczna duszność czy utrata przytomności, wymagają pilnej oceny medycznej.

Dopiero kiedy mamy szerszy obraz sytuacji, możemy lepiej zrozumieć, z czym mierzy się dana osoba i co może podtrzymywać jej trudności.

I właśnie od tego chciałabym zacząć naszą rozmowę o atakach paniki.

Ten artykuł jest jedynie wprowadzeniem do tematu. W kolejnych częściach będę stopniowo przybliżać, co dzieje się z naszym ciałem podczas ataku paniki, skąd biorą się tak intensywne reakcje i dlaczego czasami zaczynamy bać się już nie tylko samego ataku, ale również tego, że może się on powtórzyć.

Chciałabym też, żeby ta seria była przestrzenią do wspólnej rozmowy. Jeśli coś Was zastanawia, macie pytania albo jest jakiś aspekt ataków paniki, któremu warto przyjrzeć się bliżej, piszcie śmiało. Chętnie będę odnosić się do Waszych pytań w kolejnych artykułach.

Bo to dopiero początek naszej rozmowy o atakach paniki.

🎙️ Posłuchaj podcastu

Jeśli chcesz posłuchać szerzej o powrocie do rutyny po wakacjach, czasie dla siebie, małych krokach i wrześniu jako nowym początku, zapraszam Cię do najnowszego odcinka podcastu:

Ataki paniki cz.1 → POSŁUCHAJ PODCASTU

Umów wizytę